Ons huis

Column

Die blauwe bol op 150 miljoen kilometer van de zon waarop onze wereld is gehuisvest bestaat uit talloze ecosystemen die samen deze planeet maken tot een plek voor alles wat er leeft, groeit en bloeit: dat is ons huis. Het Griekse woord voor huis is oikos. Het woord eco is hiervan afgeleid. Ecologie en economie  betekenen respectievelijk het huis begrijpen (hoe zit het in elkaar) en het huis managen (hoe ga je er mee om). Ergo: ecologie en economie zijn van oorsprong nauw aan elkaar verwant.

Door de sterke groei van de wereldeconomie zijn beide in de vorige eeuw flink uit elkaar gegroeid. De economie leek prima zonder de natuur te kunnen, sterker nog de natuur zat de economie vaak in de weg met als resultaat het kappen van oerbossen en het opofferen van waardevolle natuur. De milieubeweging die in de jaren zeventig op gang kwam, met o.a. de bekende Club van Rome, luidde de alarmklokken en trok ten strijde tegen de vervuiling en milieuvernietiging als gevolg van de oprukkende economie en vond dat we met wat minder economie ook wel toe konden. In dat wereldbeeld stonden economie en ecologie lijnrecht tegenover elkaar. Dat is natuurlijk gek want voor onze welvaart en ons welzijn zijn we afhankelijk van de diversiteit van ons ‘huis’, van de grondstofvoorraden en de functies of diensten die het ecosysteem ons  levert in de vorm van bijvoorbeeld zuiver water, zuurstof, energie, plantenrijkdom, voedsel, materialen, mineralen, kringlopen en ga zo maar door.

Het nog relatief nieuwe begrip ecosysteemdiensten verwijst naar deze diensten en voorraden die de aardse ecosystemen opleveren en die feitelijk een economische waarde vertegenwoordigen, maar die meestal nog niet in euro’s wordt doorberekend, omdat er (nog) geen schaarste is. Wat zo goed is aan het concept ‘ecosysteemdiensten’ is dat de verwantschap en verbondenheid tussen ecologie en economie als het ware is herontdekt, wat kan zorgen voor een verzoening tussen die twee. In plaats van elkaar te bestrijden is het daarom tijd voor een frisse blik, voor een vernieuwd wereldbeeld waarin economie en ecologie partners worden, en gaan samenwerken  en elkaar versterken.  Zoals de economie een onderdeel is van onze maatschappij, zo is de maatschappij een onlosmakelijk onderdeel van het aardse ecosysteem. Met andere woorden, zonder ecosystemen (planet) geen maatschappij (people) en zonder maatschappij geen economie (profit). Daarmee komt gelukkig ook een eind aan het politieke simplisme dat milieu van links en de economie van rechts is. Ecologie en economie zijn links noch rechts en tegelijk beide zowel links als rechts.

Hoe kun je economisch bodem- en ruimtegebruik verbinden met zorg voor de kwaliteit van water, lucht, bodem en biodiversiteit. Hoe komen al deze - soms tegenstrijdige - belangen aan bod in afwegingen over hoe we onze leefomgeving, inclusief landbouw, industrie en recreatie inrichten. Naast gezond verstand hebben we daar een denkkader voor nodig dat voldoende afstand kan nemen en vanuit verschillende en eventueel strijdige invalshoeken kan werken. Hier geldt Einstein’s beroemde uitspraak: “Onze werkelijke problemen kunnen niet worden opgelost op hetzelfde niveau van denken als waarop we ze hebben gecreëerd”. We hebben dus een denkkader nodig dat kan uitstijgen boven de problematiek. Je verwacht het niet op het eerste gezicht, maar de ecosysteemdiensten benadering kan dat. De reden is heel eenvoudig. Dat komt omdat de ecosysteemdiensten benadering twee werelden die maar moeilijk met elkaar te verzoenen zijn, twee ogenschijnlijke tegenstellingen, overstijgt en met elkaar combineert. Economie én ecologie. Winst én duurzaamheid. Welvaart én milieu. Het exploiteren én het beschermen van onze leefomgeving in één benadering die al deze tegenstellingen erkent en kan verbinden. Daarin zit de crux.

Sytze Keuning

Gepubliceerd in het tijdschrift Bodem.